یه نقشه جلوتونه که دیوارها و درها رو نشون می‌ده؛ روی شیت کناری، همون ساختمان رو انگار از وسط بریده‌اند؛ و روی شیت بعدی ظاهر بیرونش رو می‌بینید. هر سه درباره‌ی یک ساختمان حرف می‌زنن، اما هر کدوم به سؤال متفاوتی جواب می‌دن.
پلان، برش و نما سه تصویر جدا از سه پروژه نیستند: وقتی مربوط به یک پروژه و یک مرحله‌ی طراحی باشن، سه راه برای خواندن و کنترل همون ساختمان‌اند. توی این راهنما هرکدوم رو با مثال توضیح می‌دیم، نشانه‌های اصلی رو می‌خونیم و آخرش با یک تمرین سراغ ارتباطشون می‌ریم. تصاویر تاریخی و نمونه‌ی اجرایی این مطلب از ساختمان‌های متفاوت‌اند؛ نباید اون‌ها رو سه نقشه‌ی یک بنا فرض کرد.
در یک نگاه: هر نقشه به چه سؤالی جواب می‌دهد؟
| نوع ترسیم | تصور ساده | برای دیدن چه چیزی مفید است؟ |
|---|---|---|
| پلان طبقه | برش افقی فرضی و نگاه به پایین | چیدمان فضاها، ارتباط‌ها و مسیر حرکت در یک تراز |
| برش یا مقطع | برش فرضی، معمولاً عمودی، و نگاه در جهت مشخص | ارتفاع‌ها، رابطه‌ی طبقات و اجزایی که صفحه‌ی برش از آن‌ها عبور می‌کند |
| نما | نگاه مستقیم به یک وجه، بدون برش | ترکیب بازشوها، مصالح و تناسبات یک سطح بیرونی یا داخلی |
دانشگاه آلتو پلان رو نوعی برش افقی با نگاه رو به کف معرفی می‌کنه و موزه‌ی سر جان سون هم پلان، برش، نما و پرسپکتیو رو ابزارهایی متفاوت برای نمایش معماری می‌دونه. راهنمای ترسیم دانشگاه آلتو؛ راهنمای نقشه‌خوانی موزه‌ی سر جان سون.
پلان چیست؟ ساختمان را افقی برش بزنید و به پایین نگاه کنید
پلان طبقه رو می‌شه به یک برش افقی فرضی از ساختمان تشبیه کرد: بخش بالای صفحه‌ی برش کنار گذاشته می‌شه و آنچه در صفحه و زیر آن قرار داره، با قراردادهای ترسیم نمایش داده می‌شه. در پلان معمولاً می‌تونید رابطه‌ی دیوارها، درها، پنجره‌ها، پله‌ها و فضاهای یک تراز رو بررسی کنید.
ارتفاع صفحه‌ی برش و شیوه‌ی نمایش عناصر می‌تونه با استاندارد، نوع نقشه و هدف ترسیم فرق کنه؛ پس نباید فکر کنیم همه‌ی پلان‌ها الزاماً با یک ارتفاع ثابت بریده می‌شن. همچنین هر خط روی پلان لزوماً دیواری نیست که بریده شده: ممکنه عنصری زیر یا بالای صفحه، مبلمان، محور، اندازه یا بخشی از علائم راهنما باشه. اول عنوان شیت و راهنمای علائم رو بخونید.
پلان چه چیزی را به‌تنهایی خوب نشان نمی‌دهد؟ رابطه‌ی عمودی طبقات، ارتفاع سقف و شکل سقف در فضا معمولاً از برش روشن‌تر فهمیده می‌شن. از روی پلانِ تنها، ارتفاع یا اجرای دقیق یک عنصر رو حدس قطعی نزنید.
برش یا مقطع چیست؟ رابطه‌ی فضاها در ارتفاع
در برش معماری یک صفحه‌ی فرضی، معمولاً عمودی، از بخش انتخاب‌شده‌ی ساختمان عبور می‌کنه؛ قسمت جلوی صفحه حذف و ساختمان در جهت نگاه ترسیم می‌شه. در نتیجه می‌تونید رابطه‌ی ترازها، ارتفاع‌ها، سقف‌ها، پله‌ها و گاهی لایه‌های سازه و زمین رو ببینید. برش فقط «نصف کردن ساختمان» نیست؛ محل و جهتش باید برای روشن‌کردن یک سؤال انتخاب بشه.
برای پیدا کردن برش، دنبال خط برش و فلش‌های جهت دید روی پلان بگردید و شناسه‌ی اون رو با عنوان شیت برش تطبیق بدید؛ مثلاً A–A یا علامت دیگری که مجموعه‌ی نقشه مشخص کرده. عناصر بریده‌شده معمولاً با خطوط یا هاشور متفاوت از اجزای پشت صفحه نشان داده می‌شن، اما معنای دقیق خطوط رو از راهنمای همون مجموعه بخونید. دانشگاه کلمبیا هم در آموزش نقشه‌کشی توضیح می‌ده که عناصر بریده‌شده باید از آنچه پشت صفحه دیده می‌شود قابل تشخیص باشند. منبع: آموزش ترسیم دانشگاه کلمبیا
برای تمرین، ببینید مسیر پله چگونه طبقات رو به هم وصل می‌کنه و کجا سقف یا بام تغییر ارتفاع می‌ده. یک برش فقط چیزهایی رو نشان می‌ده که در صفحه‌ی انتخاب‌شده یا پشت آن دیده می‌شن؛ برای شناخت کل ساختمان ممکنه به چند برش و جزئیات نیاز باشه.
نما چیست؟ دید مستقیم به یک وجه، بدون برش
نما تصویری قائم از یک وجه ساختمان یا سطح داخلیه. در نمای بیرونی، شکل و جای پنجره‌ها، درها، لبه‌ی بام و ترکیب سطح‌ها رو می‌خونیم؛ در نمای داخلی، ممکنه یک دیوار و اجزای اون مطرح باشه. نما به‌تنهایی نقشه‌ی کامل پشت دیوار نیست و لزوماً عمق فضاها رو مثل پرسپکتیو نشان نمی‌ده.
جهت نما رو از عنوان یا علائم همان پروژه بخونید؛ برای نمونه، «نمای جنوبی» به وجه رو به جنوب اشاره داره، نه اینکه حتماً ورودی بنا در جنوب باشه. برای فهم عمق پیش‌آمدگی، ارتفاع پشت نما یا ارتباط با اتاق‌ها، برگردید به پلان و برش.
پلان، برش و نما را چطور به هم وصل کنیم؟
- اول شیت‌ها را شناسایی کنید: عنوان پروژه، تراز، تاریخ، شماره و مرحله یا نسخه‌ی نقشه‌ها رو تطبیق بدید.
- یک عنصر انتخاب کنید: مثلاً پنجره‌ای از نشیمن را در پلان پیدا کنید و جهت نگاه و نام نما یا خط برش مربوط را بررسی کنید.
- ردش را در نقشه‌های دیگر بگیرید: جای افقی پنجره رو در پلان و چیدمانش رو در نما بررسی کنید؛ اگر صفحه‌ی برش از آن عبور می‌کند، برش هم می‌تونه به فهم رابطه‌ی عمودی کمک کنه.
- عددها را مقایسه کنید: اندازه‌ها و ترازهای نوشته‌شده رو در نقشه‌های مربوط کنترل کنید. برای ابهام یا ناسازگاری به نقشه‌ی هماهنگ‌شده و طراح مسئول مراجعه کنید.
تمرین: نقشه‌ی یک پروژه‌ی واقعی که اجازه‌ی استفاده از اون رو دارید انتخاب کنید. روی پلان، محل پله و برش عبوری از آن را مشخص کنید؛ بعد در برش، طبقات و پاگرد را پیدا کنید. آیا همه‌ی پله در صفحه‌ی برش دیده می‌شود یا بخشی از آن پشت صفحه است؟ برای هر پاسخ به خود نقشه و علائمش استناد کنید.
مقیاس ۱:۱۰۰ یعنی چه؟
در نقشه‌ای با مقیاس ۱:۱۰۰، یک واحد روی نقشه برابر ۱۰۰ واحد از همان جنس در واقعیت است؛ مثلاً یک سانتی‌متر روی چاپِ صحیح برابر یک متر در واقعیت است. در مقیاس ۱:۵۰، یک سانتی‌متر روی چاپ صحیح برابر نیم متر می‌شود.
اما این فقط وقتی برای اندازه‌گیری با خط‌کش جواب می‌دهد که نقشه در ابعاد درست و با همان مقیاس چاپ شده باشد. نمایشگر، تغییر اندازه‌ی PDF یا چاپ «متناسب با صفحه» می‌تواند مقیاس چاپ را عوض کند. برای کار اجرایی به اندازه‌های نوشته‌شده، مقیاس گرافیکی در صورت وجود و نسخه‌ی تأییدشده توجه کنید؛ ابهام را با طراح مسئول حل کنید.
چند اشتباه رایج در نقشه‌خوانی
- فکر کردن به پلان به‌عنوان عکس واقعی از سقف، نه یک ترسیم قراردادی.
- خواندن هر خط ضخیم یا خط‌چین بدون مراجعه به راهنما و هدف شیت.
- فرض اینکه هر برش از همه‌ی پنجره‌ها یا تمام مسیر پله عبور می‌کند.
- مقایسه‌ی پلان و نمای نسخه‌های متفاوت یا ترازهای متفاوت.
- اندازه‌گیری از تصویری که تغییر ابعاد داده و بی‌توجهی به ابعاد نوشته‌شده.
جمع‌بندی: پلان برای روابط افقی، برش برای فهم رابطه‌ی عمودی و نما برای خواندن وجه‌هاست. هیچ‌کدوم به‌تنهایی تصویر کامل پروژه نیست؛ با کنار هم گذاشتن نقشه‌های هماهنگ‌شده می‌شه ساختمان رو بهتر فهمید.
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.