پارکت، لمینت، سرامیک یا SPC؛ کدوم کفپوش برای ویلای شمال؟

یه عدد هست که قبل از انتخاب کف ویلای شمال باید بدونید: رطوبت نسبی هوای بابلسر هیچ ماهی از سال زیر ۷۵ درصد نمی‌ره. کمترینش ژوئنه (حدوداً خرداد) با ۷۵ درصد، بیشترینش دسامبر با ۸۴ درصد، و میانگین سالش ۸۰ درصد.

این عدد مستقیم می‌ره سراغ یه سؤال که خیلی‌ها موقع ساخت یا بازسازی ویلا می‌پرسن: پارکت چوبی بزنیم یا نه؟ لمینت توی شمال باد می‌کنه؟ سرامیک زیادی سرد نیست؟ این SPC که همه ازش حرف می‌زنن چیه؟ بیاید یکی‌یکی، با عدد، جلو بریم.

منبع: Babolsar — Wikipedia (داده‌های NOAA، ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰)

چوب با هوا نفس می‌کشه

چوب، حتی بعد از اینکه بریده و خشک و رنگ شد، با هوای اطرافش آب رد و بدل می‌کنه. هر رطوبتی که هوا داشته باشه، چوب بعد از مدتی به یه رطوبت مشخص می‌رسه و همون‌جا می‌مونه. اسم این عدد «رطوبت تعادلی»ه، و برای حسابش یه فرمول شناخته‌شده هست به اسم معادله‌ی هیلوود–هوروبین.

ما همون فرمول رو برای دمای ۲۰ درجه حساب کردیم:

یعنی پارکتی که توی یه خونه‌ی گرم و خشک ۸ درصد رطوبت داره، اگه ویلا چند هفته بسته بمونه و هوای بیرون بیاد تو، می‌تونه حدود دو برابر اون آب بکشه.

منبع: Equilibrium moisture content — Wikipedia (معادله‌ی Hailwood–Horrobin)

خب، چقدر باد می‌کنه؟

مجله‌ی انجمن ملی کفپوش چوبی آمریکا (NWFA) یه حساب ساده برای این کار داره: تغییر رطوبت رو ضرب کنید در ضریب اون چوب، بعد ضرب در عرض تخته. ضریب بلوط قرمز رو هم داده: ۰٫۰۰۳۶۹.

این فرمول بیشتر برای رطوبت بین ۶ تا ۱۴ درصد معتبره، پس ما هم فقط تا ۱۴ درصد حساب کردیم، نه تا ۱۷٫۶ درصدِ زمستون. یه تخته‌ی بلوط ۱۵ سانتی که از ۸ به ۱۴ درصد برسه:

۶ × ۰٫۰۰۳۶۹ × ۱۵۰ میلی‌متر ≈ ۳٫۳ میلی‌متر عریض‌تر می‌شه.

عدد کوچیکیه، تا وقتی که یادمون بیاد یه اتاق ۴ متری حدود ۲۷ تا از این تخته‌ها داره. روی کاغذ، کل کف حدود ۹ سانت می‌خواد پهن‌تر بشه. همون مجله منصفانه اضافه کرده که توی کفی که نصب شده، تخته‌ها به هم فشار می‌آرن و حرکت واقعی کمتر از این حسابه. ولی وقتی چوب جای رفتن نداره، فشارش یه جای دیگه خودش رو نشون می‌ده.

ویکی‌پدیا اسم این نشونه‌ها رو گذاشته: کاپ شدن، که لبه‌های تخته بالا می‌آد و وسطش گود می‌شه؛ تاج شدن، که با بالا رفتن رطوبت وسط تخته برآمده می‌شه؛ و درز افتادن، که وقتی دوباره خشک می‌شه بین تخته‌ها فاصله می‌افته. و طبق همون منبع، چوب توپر بیشتر از چوب مهندسی دچار این‌ها می‌شه.

منابع: Hardwood Floors Magazine (NWFA) — Determining Dimensional Stability in Wood؛ Wood flooring — Wikipedia

چوب مهندسی: همون چوب، با یه ترفند ساده

چوب مهندسی از چند لایه چوب ساخته می‌شه که روی هم چسبیدن، و ترفندش اینه که هر لایه با زاویه‌ی ۹۰ درجه نسبت به لایه‌ی بالایی قرار می‌گیره. هر لایه می‌خواد یه طرف باد کنه و لایه‌ی بعدی جلوش رو می‌گیره. نتیجه، به گفته‌ی ویکی‌پدیا، پایداری بیشتری نسبت به چوب توپره.

یه فرق مهم دیگه هم هست: چوب مهندسی رو می‌شه روی گرمایش از کف زد، ولی همون منبع صریح می‌گه چوب توپر نباید با گرمایش از کف استفاده بشه. اگه ویلای شما گرمایش از کف داره یا قراره داشته باشه، این جمله تکلیف رو تا حد زیادی روشن می‌کنه.

منبع: Wood flooring — Wikipedia

لمینت: ظاهر چوب، هسته‌ی الیاف چوب

لمینت چوب نیست؛ یه عکسِ چوبه که روی یه هسته از الیاف فشرده‌ی چوب و رزین ملامین چسبیده. ظاهرش ممکنه شما رو گول بزنه، ولی هسته‌ش هنوز از جنس چوبه و با آب کنار نمی‌آد. ویکی‌پدیا صریح می‌گه آب یا رطوبتی که روی لمینت بمونه، می‌تونه تخته‌ها رو باد کنه و تاب بده. اینکه یه استاندارد بین‌المللی جدا (ISO 24336) فقط برای اندازه‌گیری «باد کردن» لمینت بعد از غوطه‌وری توی آب وجود داره، خودش نشون می‌ده این مسئله چقدر جدیه.

برای همین لمینت رو با فاصله‌ی ۱ تا ۱۰ میلی‌متری از دیوار نصب می‌کنن تا جا برای انبساط داشته باشه، و زیرش یه لایه‌ی زیرسازی می‌ذارن که هم صدا رو کم می‌کنه هم جلوی رطوبت کف رو می‌گیره.

منابع: Laminate flooring — Wikipedia؛ ISO 24336:2005

سرامیک و پرسلان: آب براش مهم نیست

پرسلان، طبق ویکی‌پدیا، کاشی متراکم و شیشه‌ای‌شده‌ایه که کمتر از ۰٫۵ درصد آب جذب می‌کنه، و مقاوم در برابر یخ‌زدگی هم هست. استانداردهای امروزیش ISO 13006 و EN 14411 هستن. یعنی رطوبت هوای شمال، آب حموم، یا گلی که با کفش از حیاط می‌آد، براش تقریباً فرقی نمی‌کنه.

دو تا ایراد معروفش هم واقعی‌ان. یکی سردیه که زیر پا حس می‌شه؛ که با گرمایش از کف عملاً برطرف می‌شه. دومی لیز بودن وقتی خیسه؛ که برای حموم، ورودی و تراس، باید سراغ سطح ضدلغزش رفت. ویکی‌پدیا هم همین پوشش‌های ضدلغزش رو برای «محیط‌های خیس یا بیرون» ذکر کرده.

منبع: Porcelain tile — Wikipedia

SPC: اون تازه‌واردی که همه ازش می‌پرسن

SPC یه کفپوش وینیلیه که ظاهرش شبیه لمینته، ولی هسته‌ش فرق اساسی داره. طبق نشریه‌ی تخصصی کفپوش Floor Focus، هسته‌ی SPC تا ۷۵ درصد سنگ آهک داره، با PVC، و بدون مواد پف‌زا. یعنی برخلاف لمینت، توی هسته‌ش الیاف چوبی نیست که آب بکشه. همون منبع اون رو ضدآب و مقاوم‌تر در برابر ضربه و فرورفتگی معرفی کرده.

دو تا نکته‌ی منصفانه: یکی اینکه «ضدآب» بودن تخته به این معنی نیست که آب از درزها به زیرش نمی‌رسه؛ کفی که زیرش خیس بمونه، دیر خشک می‌شه. دوم اینکه این یه محصول پلاستیکیه، با حس و ظاهری متفاوت از چوب واقعی. پس برای جایی که رطوبت و خیسی هست، انتخاب منطقی‌ایه؛ برای کسی که دنبال حس چوبه، شاید نه.

منبع: Floor Focus / FloorDaily — LVT Evolution: WPC and SPC (۲۰۱۷)

کدوم فضا، کدوم کف

مهم‌تر از جنس کف: رطوبت داخل خونه

همه‌ی حساب‌های بالا یه فرض پنهان داشتن: اینکه رطوبت داخل خونه همون رطوبت بیرونه. ولی لازم نیست این‌طور باشه. آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) توصیه می‌کنه رطوبت داخل خونه زیر ۶۰ درصد بمونه، و بهتر از اون بین ۳۰ تا ۵۰ درصد. توی همین بازه، با همون فرمول، چوب حدود ۶ تا ۹ درصد رطوبت داره و آروم می‌مونه.

یعنی اگه ویلا تهویه‌ی درست و یه رطوبت‌گیر حساب‌شده داشته باشه، دست شما برای انتخاب کف خیلی بازتره. اگه نه، کف هر چی باشه، اولین جاییه که مشکل رطوبت خودش رو نشون می‌ده. منطق رطوبت داخل خونه رو توی رطوبت، کپک و میعان در ویلاهای شمال و کارهای فصل سرد رو توی نگهداری ویلا در زمستان گفتیم.

منبع: EPA — A Brief Guide to Mold, Moisture and Your Home

کف، بخشی از ویلاست که هر روز باهاش سروکار دارید. اگه دارید در بابلسر، سرخرود یا بابل ویلا می‌سازید یا بازسازی می‌کنید و می‌خواید کف هر فضا با کارکرد و هوای همون فضا جور باشه، بیاید با هم انتخابش کنیم.