درباره‌ی ماسوله یه جمله‌ی معروف هست که هر معماری رو به فکر می‌بره: حیاط خونه‌ی بالایی، بام خونه‌ی پایینیه. روستایی روی دامنه‌ی البرز، در ارتفاع حدود ۱۰۵۰ متر، با حدود ۱۰۰ متر اختلاف ارتفاع بین پایین و بالاش؛ که به‌جای جنگیدن با شیب، باهاش زندگی کرده.
زمین شیب‌دار برای ویلا معمولاً اول یه دردسر به نظر می‌آد: گودبرداری، دیوار حائل، هزینه. ولی همون شیب، منظره‌ای می‌ده که زمین صاف هرگز نمی‌ده. فقط یه شرط داره، و توی مازندران این شرط خیلی جدیه: زمین باید سر جاش بمونه.
منبع: Masuleh — Wikipedia
دامنه‌های مازندران آروم نیستن
یه پژوهش دانشگاهی (امیدوار و کاویان، ۱۳۹۲) با روشی آماری تخمین زده که تعداد کل زمین‌لغزش‌های مازندران حدود ۹۸۰۰ مورد (با خطای حدود ۲۳۰۰) بوده؛ خیلی از این لغزش‌ها رو فرسایش، گیاه یا دست آدم پوشونده و دیگه دیده نمی‌شن. زلزله‌ی ۱۳۸۳ بلده هم نشون داد این فقط یه عدد آماری نیست: از دست‌کم ۵۴ کشته‌ی اون زلزله، ۲۸ نفر زیر رانش زمین موندن، نه زیر آوار خونه.
منابع: امیدوار و کاویان، تخمین تعداد و مساحت زمین‌لغزش‌های استان مازندران (مجله‌ی مرتع و آبخیزداری، ۲۰۱۳)؛ 2004 Baladeh earthquake — Wikipedia
چی لغزش رو بیشتر می‌کنه؟ یه پژوهش در حوزه‌ی آبخیز نکارود (دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری) نشون داده هرجا شیب تندتر، پوشش گیاهی کمتر و خاک نفوذپذیرتر باشه، زمین‌لغزش بیشتره. دو تا از این سه، دقیقاً همون چیزهایی‌ان که ساخت‌وساز بی‌دقت عوضشون می‌کنه: درخت‌ها رو می‌بُره و آب رو به خاک می‌فرسته.
منبع: زالی و شاهدی، ارزیابی حساسیت زمین‌لغزش در حوزه‌ی آبخیز نکارود
سه اصل برای زمین شیب‌دار
۱. با شیب کنار بیا، نه اینکه باهاش بجنگی
وسوسه‌ی اول اینه که زمین رو صاف کنیم و یه ویلای معمولی روش بذاریم. ولی هر متر خاکبرداری بیشتر، یعنی دیوار حائل بلندتر، و هر دیوار حائل باید تا ابد فشار خاک رو تحمل کنه. ویلایی که پله‌پله روی شیب بشینه، مثل ماسوله، خاک کمتری جابه‌جا می‌کنه. اگه بیشتر می‌خواید، یه دوره‌ی آموزشی هم درباره‌ی گودبرداری و سازه نگهبان داریم.
۲. آب رو مدیریت کن
آبی که پشت دیوار حائل جمع بشه، فشاری می‌سازه که با عمق بیشتر می‌شه؛ همون فشار هیدرواستاتیک که توی آب زیرزمینی بالا و پی ساختمان با عدد نشونش دادیم. زهکش پشت دیوار، هدایت آب بام و حیاط به دور از دامنه، و رها نکردن آب سطحی روی شیب، از هر چیز دیگه‌ای مهم‌ترن. و یادتون باشه: پژوهش نکارود نفوذ آب به خاک رو یکی از عوامل لغزش می‌دونه.
۳. درخت‌ها رو نگه دار
ریشه‌ها دامنه رو نگه می‌دارن، و همون پژوهش، از بین رفتن پوشش گیاهی رو یکی از عوامل افزایش لغزش می‌دونه. پس جای ساختمان رو طوری انتخاب کنید که کمترین درخت بریده بشه؛ اینجا معماری و پایداری یه حرف رو می‌زنن.
حالا خوبی‌هاش
- منظره: هر طبقه منظره‌ی خودش رو داره، بدون اینکه جلوی منظره‌ی طبقه‌ی دیگه رو بگیره.
- ورود از بالا: پارکینگ و ورودی می‌تونه کنار جاده‌ی بالایی باشه و خونه پایین‌تر.
- نیم‌طبقه‌ها: فضاهای پیوسته با چند پله فاصله، به‌جای طبقه‌های جدا.
- بام‌های قابل استفاده: همون ایده‌ی ماسوله؛ بام یه بخش، تراس بخش دیگه.
۵ سؤال پیش از خرید زمین یا طراحی
- مطالعه‌ی ژئوتکنیک و پایداری شیب برای همین زمین انجام شده؟
- نشونه‌ای از لغزش قدیمی هست؟ درخت‌های کج، ترک‌های زمین، جاده‌ی جابه‌جاشده؟ (ترک‌های ساختمان رو هم توی ترک دیوار گفتیم.)
- آب سطحی زمین‌های بالادست به کجا می‌ره؟
- طرح چقدر خاکبرداری لازم داره و چند متر دیوار حائل؟
- چند تا درخت باید بریده بشه؟
خلاصه
زمین شیب‌دار می‌تونه بهترین منظره‌ی ویلا رو بده، ولی دامنه‌های مازندران آروم نیستن: حدود ۹۸۰۰ زمین‌لغزش تخمینی، و نیمی از کشته‌های زلزله‌ی بلده زیر رانش. شیب بیشتر، درخت کمتر و آب بیشتر توی خاک، لغزش رو بیشتر می‌کنن. پس با شیب بسازید، آب رو مدیریت کنید و درخت‌ها رو نگه دارید؛ همون کاری که ماسوله صدها ساله می‌کنه.
اگه زمین شیب‌داری در شمال دارید و می‌خواید روش ویلا طراحی بشه، با ما تماس بگیرید.
