خیلی از ویلاهای قدیمی شمال یه گوشه دارن که سقفش ورق موج‌دار خاکستریه: پارکینگ، انباری، سایبون حیاط یا یه اتاقک ته باغ. توی عرف بهش می‌گیم «ایرانیت». و هر کی می‌خواد چنین ویلایی بخره یا بازسازی کنه، دیر یا زود این سؤال رو می‌پرسه: این ورق آزبست داره؟
جواب کوتاه اینه که از روی ظاهر نمی‌شه فهمید. ولی چند تا چیز هست که با اطمینان می‌شه گفت، و دونستنشون جلوی بزرگ‌ترین اشتباه‌ها رو می‌گیره.
سقف ورق موج‌دار سیمانیِ آزبست‌دار. ظاهرش با ورق‌های سیمانیِ بدون آزبست خیلی فرقی نداره؛ فقط آزمایش جواب قطعی می‌ده. عکس: Harald Weber — ویکی‌مدیا کامنز، CC BY-SA 3.0 (کوچک‌شده)
اول، یه تاریخ
آذر ۱۳۹۰، قائم‌مقام سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد که بر اساس مصوبه‌ی مهر همون سال، به‌کار گرفتن هر نوع آزبست در تولید محصولات کارخونه‌ها و کارگاه‌ها، «از جمله انواع قطعات خودرو و مصالح ساختمانی»، برای همیشه ممنوع شده؛ و ثبت سفارش و واردات آزبست هم ممنوع.
یعنی سؤال اصلی درباره‌ی ورق‌های سقف ویلای شما اینه: کِی نصب شدن؟ ورقی که سال‌ها پیش از این ممنوعیت روی سقف رفته، احتمال آزبست‌دار بودنش جدیه. ویکی‌پدیا درباره‌ی این نوع ورق‌ها می‌گه الیاف تقویت‌کننده‌شون در گذشته «تقریباً همیشه» آزبست بوده. ولی باز هم، تنها راه مطمئن، آزمایش یه نمونه توسط آزمایشگاه معتبره.
منابع: عصر ایران، ۱ آذر ۱۳۹۰ — استفاده از هر گونه آزبست برای همیشه ممنوع شد؛ Asbestos cement — Wikipedia
چرا مهمه
طبق ویکی‌پدیا، که از آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) نقل می‌کنه، هر شش نوع آزبست سرطان‌زای شناخته‌شده برای انسانن. بیماری‌هایی که از نفس کشیدن الیافش می‌آن، مثل مزوتلیوما (نوعی سرطان پرده‌های ریه)، آزبستوز و سرطان ریه، معمولاً حدود ۲۰ سال بعد از مواجهه تشخیص داده می‌شن. یعنی کسی که امروز بی‌احتیاط یه ورق کهنه رو می‌شکنه، ممکنه اثرش رو دو دهه بعد ببینه. همون منبع می‌گه ۶۶ کشور و قلمرو استفاده از آزبست رو ممنوع کردن.
منبع: Asbestos — Wikipedia
سالمش رو دست نزنید
این شاید غیرمنتظره‌ترین بخش ماجرا باشه. EPA می‌گه معمولاً بهترین کار اینه که مصالح آزبست‌دار، اگه سالمن، به حال خودشون رها بشن. ماده‌ای که سالمه و جابه‌جا نمی‌شه، الیاف آزاد نمی‌کنه. خطر وقتی شروع می‌شه که اون رو اره کنید، سنباده بزنید، بتراشید، سوراخ کنید یا بشکنید.
ولی «سالم» برای ورقی که چند دهه زیر آفتاب و بارون بوده، نسبیه. ویکی‌پدیا می‌گه فرسایش سطح این ورق‌ها می‌تونه الیاف سمی رو آزاد کنه، و ورق با گذشت زمان شکننده و پودری می‌شه. پس اگه لبه‌هاش ریش‌ریش شده، ترک خورده یا تیکه‌هاش افتاده، دیگه حکم «سالم» رو نداره.
لبه‌ی یه ورق آزبست‌سیمانیِ فرسوده؛ الیاف آزاد شده از لبه بیرون زدن. چنین ورقی دیگه «سالم» حساب نمی‌شه. عکس: Bill Bradley — ویکی‌مدیا کامنز، CC BY 2.5 (کوچک‌شده)
منابع: EPA — Protect Your Family from Exposures to Asbestos؛ Asbestos cement — Wikipedia
سه کاری که معمولاً با نیت خوب، اشتباه انجام می‌شه
۱. شستن با کارواش. ورق کهنه کثیف و سیاه شده و اولین فکر، کارواش فشار قویه. ویکی‌پدیا می‌گه بعضی ایالت‌های استرالیا، مثل کوئینزلند، شستن این ورق‌ها با فشار بالا رو ممنوع کردن، چون الیاف رو پخش می‌کنه.
۲. سوراخ کردن و بریدن. برای نصب یه ناودون تازه، آنتن، یا حتی پنل خورشیدی، روی ورق مته می‌زنن یا با فرز یه تیکه‌ش رو می‌برن. EPA صریحاً می‌گه روی مصالح آزبست‌دار نه اره بزنید، نه سنباده، نه بتراشید و نه سوراخ کنید.
۳. کندن، شکستن و ریختن توی زباله. ورق‌ها رو خودشون می‌کنن، برای اینکه توی ماشین جا بشن خردشون می‌کنن، و خرده‌هاش رو جارو می‌کنن. EPA می‌گه مصالح آزبست‌دار رو تکه‌تکه نکنید، و خرده‌ها رو نه گردگیری کنید، نه جارو بزنید و نه با جاروبرقی جمع کنید.
منابع: EPA — Protect Your Family from Exposures to Asbestos؛ Asbestos cement — Wikipedia
اگه می‌خواید عوضش کنید
بازسازی ویلای قدیمی معمولاً یعنی همین ورق‌ها هم باید برن. EPA اینجا هم روشنه: اگه ورق بیشتر از کمی آسیب دیده، یا قراره کار بازسازی اون رو جابه‌جا کنه، تعمیر یا برداشتنش باید توسط متخصص آموزش‌دیده و دارای صلاحیت انجام بشه، و پیش از بازسازی بهتره بازرس نمونه‌برداری و آزمایش کنه.
کارگاه جمع‌آوری آزبست در فرانسه، با تابلوی «خطر آزبست؛ ورود عموم ممنوع». برداشتن این مصالح کار متخصصه، نه یه آخر هفته‌ی خانوادگی. عکس: Manuguf — ویکی‌مدیا کامنز، CC BY-SA 3.0 (کوچک‌شده)
وقتی ورق‌ها برداشته شدن، پوشش تازه رو با منطق شمال انتخاب کنید: هر پوشش حداقل شیب خودش رو داره، و توی شمالِ پرباران این شیب تعیین‌کننده‌ست؛ ماجراش رو توی سقف شیروانی یا بام تخت گفتیم. اگه هم دارید یه ویلای ساخته‌شده می‌خرید، این ورق‌ها رو بذارید توی فهرست بازدیدتون، کنار بقیه‌ی چیزهایی که توی خرید ویلای ساخته‌شده در شمال گفتیم.
منبع: EPA — Protect Your Family from Exposures to Asbestos
وضعیت شما، کار درست
| وضعیت ورق | کار درست | چرا |
|---|---|---|
| سالم، بی‌ترک، کسی دستش نمی‌زنه | رهاش کنید و هر از گاهی نگاهش کنید | ماده‌ی سالمِ دست‌نخورده الیاف آزاد نمی‌کنه |
| کهنه و کثیف | کارواش نه | فشار آب الیاف رو پخش می‌کنه |
| لبه‌های ریش‌ریش، ترک، تیکه‌ی افتاده | آزمایش و نظر متخصص | دیگه «سالم» حساب نمی‌شه |
| قراره بازسازی، سوراخ یا برداشته بشه | اول آزمایش، بعد برداشتن توسط متخصص | بریدن و شکستن، الیاف رو آزاد می‌کنه |
بازسازی یه ویلای قدیمی پر از تصمیم‌هاییه که از بیرون دیده نمی‌شن. اگه ویلایی در بابل، بابلسر، سرخرود، آمل یا ساری دارید که می‌خواید بازسازی‌اش کنید، بیاید از همین بررسی‌های اول با هم شروع کنیم.
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.