محوطه‌سازی ویلای شمال؛ با ۹۰۰ میلی‌متر بارون چی کار کنیم؟

وقتی حرف از محوطه‌سازی ویلا می‌شه، معمولاً اول چمن و سنگ‌فرش و نورپردازی به ذهن می‌آد. توی شمال، قبل از همه‌ی این‌ها یه سؤال دیگه هست که جوابش تعیین می‌کنه بقیه‌ی کارها چند سال دووم بیارن: آب بارون کجا می‌ره؟

اول حساب کنیم

طبق داده‌های NOAA، بابلسر سالانه حدود ۹۰۹ میلی‌متر بارون می‌گیره، توی حدود ۷۱ روز بارونی. پربارون‌ترین ماهش نوامبره (حدوداً آبان) با ۱۶۵ میلی‌متر، و اکتبر و دسامبر هم چندان عقب نیستن.

یه میلی‌متر بارون روی یه مترمربع، یعنی یه لیتر آب. حالا یه ویلای معمولی رو در نظر بگیرید با ۲۰۰ مترمربع بام و ۱۵۰ مترمربع حیاطِ سنگ‌فرش‌شده؛ یعنی ۳۵۰ مترمربع سطحی که آب ازش رد نمی‌شه:

این آب، یه جایی باید بره. اگه شما براش جا تعیین نکنید، خودش پیدا می‌کنه؛ و معمولاً اولین جایی که پیدا می‌کنه، پای دیوار خونه‌ست.

منبع: Babolsar — Wikipedia (داده‌های NOAA، ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰)؛ حساب حجم آب از ماست.

قانون اول: آب از خونه دور

آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) توی راهنمای کنترل رطوبت و کپک، دو جمله‌ی ساده داره که پایه‌ی کل محوطه‌سازیِ شماله: ناودون‌ها رو مرتب تمیز و تعمیر کنید، و مطمئن بشید زمینِ دور خونه به سمت بیرون شیب داره تا آب وارد پی نشه یا دورش جمع نشه.

یعنی سنگ‌فرش دور ساختمون، باغچه‌ای که به دیوار چسبیده، و حتی خاکی که بعد از ساخت دور خونه ریخته می‌شه، همه باید آب رو از ساختمون دور کنن، نه به طرفش. و لوله‌ی ناودون نباید آب رو درست پای دیوار خالی کنه. اگه این کار نشه، همون آبی که از بام گرفتید، از پایین برمی‌گرده سراغ دیوار؛ همون نمی که توی نم و شوره‌ی پایین دیوار درباره‌ش حرف زدیم.

اگه ویلا سپتیک تانک داره، یه نکته‌ی دیگه هم هست: EPA می‌گه آب بام و آب بارون باید از محل زهکشِ سپتیک دور نگه داشته بشه، و روی اون هم نباید ماشین پارک کرد. ماجرای فاضلاب ویلا رو توی چاه جذبی یا سپتیک تانک گفتیم.

منابع: EPA — A Brief Guide to Mold, Moisture and Your Home؛ EPA — How to Care for Your Septic System

سنگ‌فرش نفوذپذیر: خوبه، ولی نه همه‌جا

یه راه برای کم کردن اون ۳۱۸ هزار لیتر اینه که بخشی از سنگ‌فرش، آب رو از خودش رد کنه. EPA سنگ‌فرش نفوذپذیر رو این‌طوری تعریف می‌کنه: سطحی که اجازه می‌ده بارون از لابه‌لاش به لایه‌های خاک و شن زیرین نفوذ کنه؛ از آسفالت و بتن نفوذپذیر گرفته تا سنگ‌فرش‌های قفل‌شونده با درز باز.

پارکینگی با سنگ‌فرش نفوذپذیر. آب از درزهای بین بلوک‌ها به لایه‌ی شن و خاک زیرش می‌ره. عکس: Aaron Volkening — ویکی‌مدیا کامنز، CC BY 2.0 (کوچک‌شده)

ولی اینجا یه شرط مهم هست که توی نوار ساحلی شمال جدیه. راهنمای کیفیت آب‌های سطحی ایالت کانتیکت آمریکا می‌گه تراز بالای فصلیِ آب زیرزمینی باید دست‌کم حدود ۹۰ سانت (۳ فوت) پایین‌تر از سطح زمین باشه، سنگ‌فرش نفوذپذیر نباید روی شیب بیشتر از ۱۵ درصد بیاد، و باید دست‌کم ۳۰ متر از چاه آب شرب فاصله داشته باشه.

حالا یادتون بیاد که توی دریاکنار، آب زیرزمینی کمتر از دو متر زیر زمینه و بیش از یک متر بالا و پایین می‌ره. یعنی جاهایی از نوار ساحلی هست که توی فصل بارون، همون ۹۰ سانت هم نمی‌مونه، و سنگ‌فرش نفوذپذیر اونجا آب رو جایی نمی‌فرسته. پس قبل از انتخابش، آب زیرزمینی زمین خودتون رو توی فصل بارون بدونید. ماجراش رو توی آب زیرزمینی بالا و پی ساختمان گفتیم.

منابع: EPA — Soak Up the Rain: Permeable Pavement؛ Connecticut Stormwater Quality Manual — Permeable Pavement؛ یوسفی روشن و لرستان، نوسانات آب زیرزمینی بابل–بابلسر

باغچه‌ی بارون: آب رو به یه جای درست بفرستید

راه دیگه، جا دادن به آبه. EPA «باغچه‌ی بارون» رو یه گودی کم‌عمق توی محوطه تعریف می‌کنه که آب بارون رو از بام، پارکینگ یا مسیر جمع می‌کنه و می‌ذاره آروم توی زمین فرو بره؛ و توش علف و گیاه‌های گلدار چندساله می‌کارن.

یه باغچه‌ی بارون بعد از بارش. آب برای مدت کوتاهی اینجا جمع می‌شه و بعد آروم توی زمین فرو می‌ره. عکس: آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) — ویکی‌مدیا کامنز، مالکیت عمومی

ولی جاش مهمه. برنامه‌ی NEMO دانشگاه کانتیکت چند قاعده‌ی روشن داره: اگه خونه زیرزمین داره، باغچه‌ی بارون دست‌کم حدود ۳ متر (۱۰ فوت) از خونه فاصله داشته باشه؛ روی سپتیک یا نزدیک چاه آب شرب ساخته نشه؛ روی شیب تند نیاد؛ و توی اون گوشه‌ی گود حیاط که همیشه خیسه هم نه. خودشون می‌گن باغچه‌ی بارون، برکه یا تالاب نیست.

یه آزمون ساده هم پیشنهاد می‌کنن که خودتون می‌تونید انجامش بدید: یه چاله‌ی ۱۵ تا ۲۰ سانتی جایی که می‌خواید باغچه باشه بکنید و پر آبش کنید.

• اگه تا ۶ ساعت خالی شد، جای مناسبیه.
• اگه بین ۶ تا ۲۴ ساعت طول کشید، احتمالاً قابل قبوله، ولی ممکنه خاک اصلاح بخواد.
• اگه بعد از ۲۴ ساعت هنوز آب داشت، جای دیگه‌ای پیدا کنید.

توی بخش‌های ساحلی شمال با آب زیرزمینی بالا، این آزمون رو حتماً توی فصل بارون انجام بدید؛ جایی که تابستون در چند ساعت خالی می‌شه، ممکنه آبان دیگه آب رو نکشه.

منابع: EPA — Soak Up the Rain: Rain Gardens؛ UConn NEMO — Rain Gardens: Siting and Sizing

کجای حیاط، چی

محوطه، ادامه‌ی ساختمونه

محوطه‌سازی خوب توی شمال، کاریه که بعد از تموم شدن ساختمون شروع نمی‌شه؛ از روز اول طراحی، همراه با جای ناودون‌ها، تراز کف و محل سپتیک، دیده می‌شه. اون موقع گل و درخت هم سال‌ها سالم می‌مونن، چون پاشون توی آب نیست.

اگه دارید در بابل، بابلسر، سرخرود، آمل، ساری یا فریدونکنار ویلا می‌سازید و می‌خواید محوطه‌اش از اول با بارون شمال جور باشه، با ما تماس بگیرید.