وقتی باران شدیدی میبارد، آب سقف ویلای شما دقیقاً کجا میرود؟ شاید از ناودان پایین بیاید و کنار دیوار ناپدید شود؛ اما اگر همانجا پای ساختمان جمع شود یا به سمت حیاط همسایه برود، مسیرش هنوز درست حل نشده است.
مدیریت آب باران فقط انتخاب ناودان نیست. باید مسیر آب را از سطح بام تا محل تخلیه یا جمعآوری دنبال کنیم؛ آن هم با توجه به شیب زمین، نوع خاک، بارندگی، نگهداری و ضوابط محل. در این راهنما میبینیم قبل از طراحی یا هنگام بررسی ویلای ساختهشده چه سؤالهایی بپرسیم.
اول مسیر آب را روی کاغذ دنبال کنید
آب ابتدا از سطح بام به لبه یا خروجی میرسد، بعد از آبرو و لوله پایین میآید و در نهایت به محوطه، یک شبکه مجاز یا سیستم جمعآوری هدایت میشود. اگر هر حلقه از این زنجیره گرفتگی، ظرفیت نامناسب یا مقصد نامطمئن داشته باشد، مشکل ممکن است جای دیگری خودش را نشان دهد.
مثلاً خروجی ناودان بالای باغچه لزوماً به معنی تخلیه مناسب نیست: اگر آب در خاک اشباع بماند یا به طرف ساختمان برگردد، باید مقصد دیگری بررسی شود. راهنمای Building America بر جمعآوری روانآب بام و هدایت آن به دور از ساختمان تأکید میکند؛ جزئیات عددی نمونههای آن مربوط به الزامات محلی آمریکاست و نسخه آماده برای پروژه ما نیست.
ناودان خوب چه ویژگیهایی دارد؟
اندازه و تعداد آبروها و لولهها باید با سطح مؤثر بام، شدت بارندگی طراحی، شکل و شیب بام، محل خروجیها و ضوابط مربوط بررسی شود. یک اندازه ثابت برای تمام ویلاهای شمال وجود ندارد. از مجری یا طراح بپرسید محاسبه بر چه مبنایی انجام شده و اگر یک خروجی مسدود شود، آب سرریز به کجا میرود.
در بام شیبدار، محل قرارگیری آبرو نسبت به لبه پوشش و نحوه اتصال آن به لایههای بام مهم است. بستها، درزها و نقاط اتصال هم باید با جنس انتخابی، شرایط محیط و دستور محصول هماهنگ باشند؛ صرف خرید ناودان پهن، اجرای نامناسب را جبران نمیکند.

خروجی آب را کجا ببریم؟
مقصد مناسب به زمین و شبکه موجود بستگی دارد. ممکن است هدایت سطحی روی زمین شیبدار، لولهکشی به محل مجاز جمعآوری آبهای سطحی یا سامانه جمعآوری باران قابل بررسی باشد. طراحی باید طوری باشد که آب کنار پی نماند، مسیر رفتوآمد را لغزنده نکند و به ملک دیگر یا مسیر عمومی آسیب نزند.
اگر زمین کوچک، شیبدار یا پایینتر از خیابان است، روی نقشه هم مسیر عادی و هم مسیر سرریز در بارندگی شدید را مشخص کنید. قبل از دفن لوله، محل خروجی و امکان بازدید و رفع گرفتگی را روشن کنید. تأیید مقصد و اتصال به شبکه باید با مرجع مسئول محلی انجام شود؛ اتصال آب باران به فاضلاب را بدون بررسی مجاز بودن و ظرفیت شبکه فرض نکنید.
در راهنمای طراحی تراس ویلای شمال هم درباره هماهنگی کف، خروجی آب و فضای بیرونی صحبت کردهایم.
چاه جذبی یا نفوذ آب در زمین همیشه جواب میدهد؟
نه. برای نفوذ آب به زمین باید نفوذپذیری خاک، سطح آب زیرزمینی، فاصله از ساختمان و تأسیسات، پایداری شیب و ضوابط محل بررسی شود. در زمینی که از قبل اشباع است یا آب زیرزمینی بالاست، یک چاله پرشده با سنگ الزاماً آب را بهخوبی جذب نمیکند و ممکن است مشکل را نزدیک بنا متمرکز کند.
سامانه جمعآوری آب بام را هم با سامانه دفع فاضلاب خانگی یکی نگیرید؛ هرکدام نیازها و محدودیتهای خودشان را دارند. پیش از حفاری یا انتخاب محل، نظر متخصص و تأیید مرجع مربوط را بگیرید. برای آشنایی با مسئله آب زیرزمینی میتوانید مطلب ارتفاع کرسیچینی و شرایط زمین را ببینید.
میشود آب باران را برای آبیاری نگه داشت؟
در بعضی پروژهها مخزن جمعآوری آب بام میتواند برای مصرف غیرآشامیدنی مثل آبیاری زینتی بررسی شود؛ اما حجم مخزن، محل نصب، تحمل وزن، دسترسی نگهداری و مسیر سرریز باید از قبل طراحی شوند. مخزن وقتی پر شد باید مسیر امنی برای آب اضافی داشته باشد؛ سرریز را کنار پی رها نکنید.
آب بام ممکن است آلودگی حیوانی یا مواد ناشی از پوشش سقف را با خود ببرد. بنابراین آن را آب آشامیدنی فرض نکنید و برای استفاده روی گیاهان خوراکی نیز با متخصص بهداشت و کشاورزی مشورت کنید. سازمان حفاظت محیطزیست آمریکا هم به احتمال آلودگی روانآب بام اشاره میکند.

درب بسته، توری مناسب و برنامه تخلیه و نظافت به کنترل پشه و برگ و رسوب کمک میکنند. راهنمای EPA درباره آبهای سطحی و پشه به بستهبودن مخزن و کنترل ورودی اشاره میکند. جزئیات اجرا و نگهداری را متناسب با محصول و محل تعیین کنید.
اگر ویلا ساخته شده، چه نشانههایی را ببینیم؟
- بعد از باران: آب پای دیوار، روی پله یا در یک نقطه از حیاط میماند؟ خروجی لوله واقعاً به مسیر مناسب متصل است؟
- روی بدنه و نما: رد آب زیر درز، سرریز از لبه آبرو یا لکه مکرر نزدیک خروجی دیده میشود؟ هر لکه الزاماً ناشی از ناودان نیست و باید علتیابی شود.
- برگ و رسوب: بهویژه کنار درختها، گرفتگی آبرو یا خروجی میتواند مسیر آب را تغییر دهد. توری هم نیاز به بازدید و نظافت دارد.
- اتصال و بست: افتادگی، جداشدگی یا نشتی در اتصالات را به تعمیرکار نشان دهید؛ تنها از روی ظاهر نمیشود ظرفیت سیستم را تأیید کرد.
برای بررسی ارتفاع، بام خیس یا نزدیکی برق ریسک نکنید؛ بازدید و نظافت نقاط مرتفع را به فرد مجهز و متخصص بسپارید. اگر داخل سقف چکه میکند، محل لکه الزاماً محل ورود آب نیست؛ راهنمای پیدا کردن علت نشتی سقف را بخوانید.
چکلیست گفتوگو با طراح و مجری
- روی نقشه، محل آبروها، لولههای قائم و مقصد هر خروجی کجاست؟
- مبنای انتخاب اندازه و تعداد خروجیها چیست و در صورت گرفتگی یا سرریز چه اتفاقی میافتد؟
- شیب محوطه و مسیرهای رفتوآمد چگونه با تخلیه آب هماهنگ شدهاند؟
- اگر لوله یا مخزن در نظر گرفته شده، امکان بازدید، شستوشو و تعمیر آن کجاست؟
- آیا وضعیت خاک، آب زیرزمینی و تأسیسات مدفون بررسی و مقصد تخلیه با مرجع مسئول هماهنگ شده است؟
جمعبندی
ناودان زمانی کارش را کامل انجام میدهد که آب بعد از خروج از آن هم مسیر امنی داشته باشد. بهترین زمان حل این مسیر، پیش از نهاییشدن نقشه بام و محوطه است؛ در ویلای موجود هم بازدید دقیق پس از بارندگی میتواند به شناسایی نشانهها کمک کند. برای بررسی شرایط پروژه خودتان میتوانید با استودیو چارسو تماس بگیرید.
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.