یه خونه‌ی قدیمی گیلانی رو تصور کنید. زندگی یه طبقه بالاتر از زمینه، با ایوانی که دور تا دورش می‌چرخه. زیرش یا یه سکوی بلنده، یا پی‌های چوبی که هوا ازشون رد می‌شه. این بلندی تزئینی نیست؛ جواب صدساله‌ی همین اقلیم به نم زمینه.
ویکی‌پدیا درباره‌ی معماری روستایی گیلان می‌گه کف طبقه‌ی همکف تا جایی که می‌شد بالاتر از زمین ساخته می‌شد، و اسم این کار رو گذاشته «کرسی‌چینی». یه جزئیات جالب هم داره: هرچی به دریا نزدیک‌تر بشیم، هوا مرطوب‌تر و آب زیرزمینی کم‌عمق‌تر می‌شه. برای همین کف همکف خونه‌های نزدیک دریا تا دو متر از زمین فاصله داشت و هرچی به کوهپایه نزدیک‌تر بشیم، این ارتفاع کمتر می‌شد.
پس اولین درس اینه که کرسی شمال از اول هم یه عدد ثابت نبوده و به جای زمین بستگی داشته.
منبع: معماری روستایی گیلان — ویکی‌پدیا
قدیمی‌ها چرا خونه رو بالا می‌بردن؟
همون منبع چند دلیل آورده: فضای زندگی از زمین مرطوب جدا بشه، تمیز بمونه، حیوون‌ها راحت واردش نشن، و از باد استفاده بشه، چون باد بالاتر از زمین تندتر می‌وزه. توی بخش‌هایی از گیلان پی خونه چوبی بوده، به اسم «پی شیکیلی»، با کرسی بین ۱ تا ۲ متر، تا هوا از لایه‌ی زیرین هم رد بشه.
امروز مصالح عوض شده، ولی هر چهار مسئله هنوز هست: نم زمین، آب‌های سطحی، گرمای شرجی و مهمون‌های ناخونده.
یه عدد قانونی ثابت داره؟
ما منبع معتبری پیدا نکردیم که برای کل شمال یه حداقل ارتفاع کرسی تعیین کرده باشه. اون چیزی که معمولاً توی ضوابط می‌بینید، بیشتر سقفه تا کف.
یه نمونه: ضوابط ساخت‌وساز روستایی‌ای که پایگاه ایران دهیار منتشر کرده، حداکثر ارتفاع ساختمون مسکونی رو ۶٫۷ متر از سطح تمام‌شده‌ی معبر کنار زمین گذاشته. یعنی هر سانتی که کرسی رو بالا ببرید، از همون سقف کم می‌شه. همون نمونه زیرزمین و پیلوت رو هم به خاطر هزینه و سطح آب زیرزمینی توصیه نکرده.
این فقط یه نمونه‌ست. عدد دقیق زمین شما رو طرح تفصیلی شهر یا طرح هادی روستاتون تعیین می‌کنه، و قبل از طراحی باید دستتون باشه.
منبع: ایران دهیار، مرداد ۱۳۹۶ — نمونه‌ی ضوابط ساخت‌وساز روستایی
چهار چیزی که عدد رو تعیین می‌کنه
۱. آب روی زمین: سیلاب و رواناب. اول ببینید آب موقع یه بارون سنگین، یا وقتی رودخونه‌ی نزدیک بالا می‌آد، تا کجای زمین می‌رسه. کف خونه باید بالاتر از اون باشه، و نه فقط مماس با اون. FEMA اسم این فاصله‌ی اضافه رو گذاشته «حاشیه‌ی اطمینان» (freeboard): فاصله‌ای بالاتر از تراز سیلاب، برای چیزهایی که حساب نشده، مثل موج یا اثر ساخت‌وساز بیشتر توی حوضه. اونجا به جامعه‌ها توصیه می‌کنن دست‌کم یک فوت، یعنی حدود ۳۰ سانت، در نظر بگیرن. اگه زمین کنار رودخونه‌ست، حریم رودخانه رو هم ببینید.
۲. نم از پایین: رطوبت صعودی. حتی جایی که سیلاب نمی‌آد، آب از خاک بالا می‌کشه. لایه‌ی عایق رطوبتی دیوار (DPC) طبق ویکی‌پدیا معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سانت بالای زمین می‌خوابه؛ پس کرسی‌ای که کف خونه رو تقریباً هم‌سطح خاک حیاط می‌ذاره، جایی برای این لایه باقی نمی‌ذاره. ماجرای کامل این نم رو توی نم و شوره‌ی دیوار گفتیم.
۳. آب زیر زمین: زیرزمین بله یا نه؟ جایی که آب زیرزمینی نزدیکه، یه انتخاب مهم پیش می‌آد: خونه رو پایین ببرید یا بالا؟ زیرزمین توی چنین زمینی گرون و پرریسکه، و بالا بردن کرسی معمولاً راه ساده‌تری برای فاصله گرفتن از آبه. توی آب زیرزمینی و پی مفصل گفتیم چرا.
۴. سقف ارتفاع و پله‌ها. طرف دیگه‌ی ترازو همینه. هر سانتی که کرسی بالاتر بره، هم از سقف ارتفاع مجاز کم می‌شه، هم پله‌ی ورودی بیشتر می‌شه. برای خونه‌ای که قراره پدربزرگ و مادربزرگ هم راحت توش رفت‌وآمد کنن، این عدد اهمیت داره.
منابع: FEMA — Freeboard؛ Damp proofing — Wikipedia
وزن به کدوم طرفه؟
| اگه... | کرسی |
|---|---|
| زمین نزدیک دریاست یا آب زیرزمینی بالاست | بالاتر؛ همون منطق خونه‌های قدیمی |
| آب بارون یا رودخونه تا داخل زمین می‌آد | بالاتر از اون تراز، با کمی حاشیه |
| زمین از معبر پایین‌تره | بالاتر، تا آب کوچه به سمت خونه نیاد |
| سقف ارتفاع مجاز تنگه | فقط به اندازه‌ی لازم؛ هر سانت از سقف کم می‌شه |
| ساکن‌ها سالمندن یا ویلچر لازم دارن | کمتر، یا با رمپ از اول توی طرح |
چند سؤال پیش از طراحی
کرسی رو از روی عادت یا «همسایه این‌قدر گذاشته» تعیین نکنید. این‌ها رو از اول جواب بدید:
- تراز زمین نسبت به معبر و زمین‌های اطراف چقدره؟ یه نقشه‌برداری ساده جوابش رو میده.
- آب توی بارون‌های سنگین تا کجای زمین اومده؟ از همسایه‌های قدیمی بپرسید.
- آب زیرزمینی چقدر نزدیکه؟
- طرح تفصیلی یا طرح هادی، ارتفاع کل و تراز کف رو از کجا می‌سنجه؟
کرسی یکی از اون تصمیم‌هاییه که بعد از ریختن پی دیگه عوض نمی‌شه. اگه زمینی در بابل، بابلسر، سرخرود، آمل یا ساری دارید، بیاید قبل از اولین قالب‌بندی عددش رو با هم دربیاریم.
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.